Con giun đỏ xuất hiện trong hệ thống xử lý nước thải – nguyên nhân, tác động và hướng dẫn cách xử lý

Trong quá trình vận hành hệ thống xử lý nước thải, việc xuất hiện các sinh vật chỉ thị là dấu hiệu phản ánh tình trạng hoạt động của hệ vi sinh và chất lượng môi trường trong bể xử lý. Một trong những hiện tượng thường gặp là sự xuất hiện của giun đỏ trong nước thải. Nhiều người vận hành cho rằng đây là hiện tượng bình thường, tuy nhiên thực tế giun đỏ phát triển với mật độ cao lại là dấu hiệu cho thấy hệ thống đang mất cân bằng sinh học. Sự xuất hiện của con giun đỏ không chỉ làm suy giảm mật độ vi sinh vật có lợi mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả xử lý các chỉ tiêu ô nhiễm như BOD, COD và Amoni. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, hiện tượng này có thể khiến chất lượng nước thải đầu ra không đạt quy chuẩn môi trường.

Vậy giun đỏ là gì? Chúng xuất hiện do đâu? Giun đỏ có hại không và cách xử lý giun đỏ trong nước thải như thế nào để đảm bảo hệ thống vận hành ổn định? Hãy cùng NTS tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Giun đỏ trong nước thải là gì? Phân loại chi tiết

Giun đỏ xuất hiện trong các công trình xử lý sinh học không phải là một loài đơn lẻ, mà thường được chia thành hai nhóm chính với các đặc tính sinh học khác nhau:

• Giun đỏ Tubifex (Tubifex spp.): Thường được gọi là giun bùn, giun mảnh hay trùng chỉ. Chúng có cơ thể hình sợi mảnh, chứa sắc tố hemoglobin tạo nên màu đỏ tươi đặc trưng. Loài này chuyên ăn các hợp chất hữu cơ đang phân hủy mạnh ở tầng đáy và có khả năng chịu đựng môi trường nghèo oxy cực tốt.
• Trùng đỏ / Ấu trùng muỗi lắc (Chironomidae): Đây thực chất là giai đoạn ấu trùng của loài muỗi mù (Midge không cắn), thuộc bộ Diptera. Chúng có kích thước lớn hơn giun Tubifex, cơ thể phân đốt rõ ràng và cũng có màu đỏ sẫm nhờ chứa hemoglobin. Chúng ăn các hạt bùn mịn và các vi sinh vật tự nhiên trong bể sục khí.

Bảng so sánh đặc điểm 2 nhóm giun đỏ phổ biến:

Giun đỏ thường xuất hiện ở đâu trong trạm xử lý nước thải?

Trong một trạm xử lý nước thải sinh hoạt hoặc công nghiệp, giun đỏ thường chọn hai vị trí “đắc địa” sau để thiết lập quần thể:

• Bể hiếu khí (Aerotank): Mặc dù bể hiếu khí được cung cấp oxy liên tục để nuôi vi sinh vật, nhưng đây lại là nguồn cấp dinh dưỡng dồi dào cho giun đỏ. Khi chỉ số F/M (Thức ăn/Vi sinh) bị mất cân bằng, giun đỏ sẽ bùng phát số lượng tại đây.

• Bể lắng sinh học: Tại bể lắng, do mặt nước tĩnh, giun đỏ thường bám thành từng mảng lớn, dày đặc dọc theo thành bể, vách ngăn vát tấm lắng lamen hoặc các cấu kiện cơ khí nửa chìm nửa nổi. Chúng ta hoàn toàn có thể dễ dàng quan sát thấy chúng bằng mắt thường.

Tác hại nghiêm trọng: Con giun đỏ có hại không?

Câu trả lời chắc chắn là CÓ, và mức độ tàn phá của chúng đối với hệ thống là rất lớn nếu kiểm soát muộn:

• Ăn sạch sinh khối vi sinh vật có lợi: Thức ăn khoái khẩu của giun đỏ chính là các bông bùn hoạt tính. Khi mật độ giun đỏ tăng trưởng quá mức, chúng sẽ tiêu thụ một lượng lớn vi sinh vật hiếu khí, khiến chỉ số MLSS tụt dốc không phanh, làm sập hệ thống vi sinh của bể Aerotank.

• Làm giảm hiệu quả loại bỏ Amoni: Quá trình nitrat hóa đòi hỏi quần thể vi khuẩn Nitrosomonas và Nitrobacter phát triển ổn định. Khi bị giun đỏ ăn mất sinh khối và cạnh tranh không gian, khả năng xử lý Nitơ và Amoni của bể sẽ bị tê liệt hoàn toàn, khiến nước đầu ra bị vượt chuẩn nghiêm trọng.

• Gây hiện tượng bùn nổi tại bể lắng: Hoạt động đào bới và chất thải của giun đỏ làm phân rã các bông bùn mịn, giải phóng khí gas khiến bùn bị mất tính nén lắng, trôi nổi lên bề mặt bể lắng và thoát ra nguồn tiếp nhận.

Cách xử lý giun đỏ trong nước thải sinh hoạt hiệu quả nhất

Để diệt trừ loại sinh vật ngoại lai cứng đầu này mà không làm ảnh hưởng đến “sức khỏe” chung của trạm xử lý, bạn có thể áp dụng các biện pháp kỹ thuật sau:

Tắt máy thổi khí tạm thời (Hạ chỉ số DO)

• Nguyên lý: Ngắt nguồn cung cấp oxy vào bể hiếu khí từ 1 – 2 giờ để tạo môi trường kị khí nhân tạo, ép giun đỏ phải bò lên thành bể để lấy oxy từ không khí.

• Lưu ý kỹ thuật: Biện pháp này cần kiểm soát thời gian nghiêm ngặt, nếu ngắt khí quá lâu sẽ gây chết ngược hệ vi sinh hiếu khí trong bể.

Tăng tải lượng BOD và tăng xả bùn dư

• Nguyên nhân gốc rễ: Giun đỏ cực kỳ ưa thích các bể có tuổi bùn cao (SRT dài) và tỷ lệ F/M quá thấp (bể nhiều bùn cũ, thiếu thức ăn).

• Giải pháp: Tiến hành xả bỏ lượng bùn dư cũ để giảm nồng độ MLSS xuống ngưỡng tiêu chuẩn. Đồng thời, bổ sung thêm nguồn cơ chất hữu cơ (tăng tải BOD) để kích thích các vi sinh vật trẻ phát triển, thu hẹp môi trường sống của giun đỏ.

Giải pháp thả cá ăn giun (Kiểm soát sinh học thủ công)

• Thả các loài cá ăn đáy và có sức sống dai như cá chép, cá rô phi trực tiếp vào bể hiếu khí hoặc bể lắng. Chúng sẽ ăn trực tiếp giun đỏ và ấu trùng muỗi lắc.

• Lưu ý: Cần lắp đặt lưới chắn kỹ lưỡng tại các máng tràn, ống thông sang bể sau để tránh cá bị cuốn trôi theo dòng nước.

Sử dụng hóa chất Clo để khử trùng khẩn cấp

• Trường hợp áp dụng: Chỉ dùng khi mật độ giun đỏ đã đóng thành từng tảng lớn, hệ thống vi sinh đã hỏng hoàn toàn và cần làm sạch triệt để để nuôi cấy lại từ đầu.

• Nhược điểm: Clo là chất diệt khuẩn phổ rộng, nó sẽ tiêu diệt cả giun đỏ lẫn toàn bộ vi sinh có lợi. Kỹ sư vận hành cần tính toán liều lượng cực kỳ cẩn trọng để tránh làm ngộ độc hệ thống dài ngày.

Ứng dụng vi khuẩn Bacillus (Giải pháp sinh học an toàn tối ưu)

Đây là cách diệt giun đỏ trong nước thải sinh hoạt tiên tiến và an toàn nhất hiện nay được NTS Engineering khuyến khích ứng dụng.

• Cơ chế hoạt động: Các chủng vi khuẩn thuộc chi Bacillus khi được châm vào bể sẽ sinh sản mạnh mẽ. Khi giun đỏ hoặc ấu trùng muỗi lắc nuốt phải vi khuẩn này, các nội độc tố protein trong bào tử Bacillus sẽ được hoạt hóa trong môi trường ruột kiềm của giun, phá vỡ hệ tiêu hóa và tiêu diệt chúng từ bên trong.

• Ưu điểm vượt trội: Giải pháp này mang tính chọn lọc tuyệt đối, chỉ tiêu diệt giun đỏ và các loại ký sinh trùng gây hại mà hoàn toàn không gây ảnh hưởng đến cấu trúc bông bùn hoạt tính hay các vi sinh vật nitrat hóa có lợi.

• Chế phẩm khuyến nghị: Ứng dụng men vi sinh Microbe-Lift IND chứa quần thể các chủng Bacillus amyloliquefaciens, Bacillus subtilis, Bacillus licheniformis… với mật độ cao để xử lý triệt để giun đỏ.

Kết luận

Giun đỏ trong hệ thống xử lý nước thải là dấu hiệu cho thấy bể sinh học đang mất cân bằng hoặc vận hành chưa tối ưu. Mặc dù không trực tiếp gây ô nhiễm nguồn nước, nhưng sự phát triển quá mức của giun đỏ có thể làm suy giảm quần thể vi sinh vật có lợi, giảm hiệu quả xử lý Amoni và ảnh hưởng đến chất lượng nước thải đầu ra.

Để xử lý triệt để, doanh nghiệp cần xác định đúng nguyên nhân phát sinh như bùn già, MLSS quá cao, tỷ lệ F/M thấp hoặc chế độ vận hành chưa phù hợp. Việc kết hợp các giải pháp kỹ thuật như điều chỉnh tuổi bùn, kiểm soát tải lượng hữu cơ, sử dụng vi sinh Bacillus và theo dõi định kỳ các thông số vận hành sẽ giúp hệ thống nhanh chóng phục hồi và hoạt động ổn định trở lại.

Công ty TNHH Kỹ Thuật NTS là đơn vị chuyên tư vấn, thiết kế, thi công, vận hành và bảo trì hệ thống xử lý nước thải cho nhiều lĩnh vực như sinh hoạt, thực phẩm, bệnh viện, khách sạn, khu công nghiệp và nhà máy sản xuất. Với đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm thực tế, NTS không chỉ hỗ trợ xử lý các sự cố vận hành như giun đỏ, bùn nổi, bùn khó lắng hay sốc tải vi sinh mà còn cung cấp các giải pháp tối ưu giúp hệ thống vận hành ổn định, tiết kiệm chi phí và đáp ứng đầy đủ các quy chuẩn môi trường hiện hành. Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp sự cố trong quá trình vận hành hệ thống xử lý nước thải, hãy liên hệ với NTS qua số điện thoại 0888 167 247 hoặc website https://ntse.vn/ để được tư vấn kỹ thuật và đưa ra giải pháp phù hợp trong thời gian sớm nhất.

>> Tham khảo thêm: 5 nguyên nhân gây ra bùn nổi ở Bể Lắng và cách khắc phục